Hormon içermeyen Doğum Kontrol Yöntemleri

Hormon İçermeyen Doğum Kontrol Yöntemleri

Doğal yöntemler

Geri Çekme Yöntemi

Bu yöntem erkeğin boşalacağını hissettiğinde vajene değil penisini vajinadan çıkararak dışarı boşalması şeklinde uygulanır. Geri çekme yöntemi olarak bilinen bu yöntem ülkemizde en çok kullanılan doğum kontrol yöntemidir. Ülkemizde %25 oranında geri çekme yöntemi kullanılmaktadır. Bu yöntem uygulanması paratik ve herhangi bir malzeme gerektirmediğinden çok kullanılmaktadır. Fakat bu yöntem doğru uygulanmazsa yani vajina içine az miktarda bile kaçak olsa gebe kalma ihtimali vardır. Özellikle genç erkeklerde boşalma kontrolünün tam sağlanamadığı yaşlarda bu risk daha yüksektir. Erken boşalma sorunu yaşayan erkeklerinde bu yöntemi uygulaması zordur. Bu yöntemde vajene hiç boşalma olmamalı ve meninin tamamı dışarıya boşaltılmalıdır. Rahim dış ağzına boşalmalarda bile gebelik oluşabilmektedir.

Takvim yöntemi ile korunma

Normal adet düzeni olan bir kadında her ay yumurtlama adı verile ovülasyon olmaktadır. Ovulasyon olduğu dönemde ilişkiye girilmemesi ya da bu dönemde dışarı boşalma, prezervatif gibi yöntemlerden birini kullanma bu yöntemin esasıdır. Bu yöntemi uygulayacak kişinin ovulasyon zamanını çok iyi bilmesi belirtileri tanıması gerekmektedir.
Yumurtlama yani ovulasyon olacağına dair çeşitli belirtiler olmaktadır kadın bu belirtileri tanırsa bu yöntem daha işlevsel olacaktır. Adet sonrası dönemde vajinal fizyolojik akıntıda bir azalma olmaktadır. Azalma kuruluk şeklinde hissedilir. Kuruluk sonrası yavaş yavaş vajinal salgı artar. Daha yapışkan ve kaygan olur. Yumurtlama öncesi berrak, elastik ve kaygan bir vajen salgısı oluşmaktadır. Ovulasyon olduktan sonra ise salgı azalır çok yapışkandır ve berraklığı kaybolur. Bu yöntemde ovulasyonun olduğu zamanın öncesi ve sonrası 3gün boyunca ilişkiye girilmemelidir.
Yumurtlamanın olduğu vücut ısı takibi ile de anlaşılabilmektedir. Vücut ısısı yumurtlama döneminde 0.2-0.5 derece artar. Vücut ısısının artığı 3 günden sonra ilişkiye girilebilir.
Takvim yönteminde asıl olan yumurtlama ve gebelik ihtimalinin en yüksek olduğu günlerde ilişkiye girilmemesi esasına dayanmaktadır. Düzenli adet gören kadınlarda yumurtlama adet kanamasından yaklaşık 14 gün önce oluşmaktadır. Örneğin 28 günde bir adet gören kadın için adet kanamasının 1. gününden sayıldığında 14. günde yumurtlama olmaktadır. Gebelik yumurtlama gününden 3 gün ve sonrası 3 gün içinde olabilir. Bu günlerde ilişkiden kaçınılır. ya da bariyer yöntemleri kullanılır.

Sütün koruması (laktasyon ile korunma)

Gebelik sonrası emzirme ovülasyonu baskıladığından gebelik oluşumu önlenir. Özellikle gelişmekte olan ülkelerde bu korunma yöntemi kullanılır. Süt verme sırasında emzirme sıklığı ve ek gıdalarla beslenme bu korumayı belirler. İlk altı ay için adet görmeyen ve düzenli emziren annelerde koruma %98 civarındadır. Çocuğun ek gıdalarla beslenmeye başlaması kadın adet görmese bile gebe kalma yüzdesini arttırır. Yani tam bir koruma sağlanamaz. Düzensiz az emziren kadınların yarısında 10 hafta sonra ovulasyon başlamaktadır. Bu nedenle düzensiz emziren kadınlar mutlaka bir doğum kontrol yöntemine geçmelidirler. Emzirme döneminde doğum kontrol hapları kullanılamaz. Bu dönemde progesteron içeren deri altı implantları, progesteronlu mini haplar veya rahim içi araçlar yani spiral kullanılabilir.

Bariyer yöntemleri

Bu yöntemler özet olarak sperm ile yumurtanın buluşmasını engelleyerek gebelikten korurlar. Bu yöntemlerin bir avantajı da cinsel yolla bulaşan hastalıkları önlemesidir. Özellikle herpes, hpv, aids gibi önemli hastalıkları önlemektedirler.

Erkek Prezervatifi (erkek kondomu)

Kondom erkeğin spermlerini boşalma sonrası vajene dökülmesini önleyen bir kılıftır. Bu kılıf genelde kauçuk veya poliüretan bir sentetik maddeden yapılır. Tam sertleşme sağlandıktan sonra penise takılır. Cinsel yolla bulaşan hastalıkları önlemek içinde önemli bir araçtır. Kondomun yırtılması önleyiciliğini yitirmesine neden olur. Prezervatif yırtılması yaklaşık %1–12 oranında gözlenmektedir. Yırtılma genelde tekrar tekrar kullanılan kondomlar nedeniyle olur. Bu nedenle tek kullanımlık kondomların tercih edilmesi önemlidir. Kondomlar koyla uygulanabilir bir yöntemdir. Erken boşalmayı önleyebilir. Kondom cinsel yolla bulaşan hastalıklar için bir bariyer olduğundan rahim ağzı kanserini önlemede etkilidir. Sık partner değiştiren kişiler kondomdan yararlanmalıdır.
Nadiren kondom kullanımı bazı erkeklerde duyarlılığı azaltarak sertleşme problemlerine yol açabilir. Bazen içerdiği maddeye karşı alerjisi olan kişilerde kullanılmamalıdır. Kondomun yırtılması gibi bir sorunla karşılaşılırsa 3 gün içinde ertesi gün hapları kullanılmalıdır.

Kadın prezervatifi (kadın kondomu)

Kadın kondomu erkek kondomuna benzer yapıdadır. Bu kondomda poliüretan ya da kauçuk malzemeden yapılmıştır. Kapalı ucunda rahim içine yerleştirebilmek için bir halkası vardır. Açık uçlu kısım ise vajina dışında kalır. Bu kondom a70 mm uzunluktadır. İçinde kayganlaştırıcı ve sperm öldürücü bir madde bulunur. Uygulamayı deneyen kadınların yarısı ve erkeklerin yarısı bu uygulamayı kabullenilebilir bir yöntem olarak benimsemektedir. Penisin girmesinde zorluk yaşanıyorsa extra kayganlaştırıcı kullanılabilir. Kadın kondomu özellikle aids bulaşı %97 azaltmaktadır.

Spermisitler

Spermisitler ya da sperm öldürücü kimyasallarda doğum kontrol yöntemi olarak kullanılmaktadır. Bu maddeler spermin hücre zarında etki ederek spermlerin hareketsizleşip rahim içine girmesini ve fonksiyonlarını engeller. Sperm öldürücüler köpük, tablet ve fitil formlarındadırlar. İlişkiden 15 dakika önce vajene uygulanırlar. Vajen ilişkiden sonra asla yıkanmamalıdır. 6–8 saat burada kalmaları gerekir. Bu yöntemde kullanılan maddeler vajenden emilmez. Bu nedenle bir zararı yoktur.

Rahim içi araçlar (spiral)

Bakırlı rahim içi araçlar

Rahim içi araçlar uterus yani içine yerleştirilerek etki gösterirler. Rahim içi araçlara halk arasında spiral de denmektedir. Türkiye’de geri çekme yönteminden sonra en çok kullanılan doğum kontrol yöntemidir. Kullanım oranı ülkemizde %23 civarındadır. En etkili spiral bakırlı spirallerde t şeklinde olan T380 dir.
Bakırlı rahim içi araçlar salgıladıkları bakır nedeniyle rahim içinde kimyasal bir iltihaba neden olmaktadırlar. Bu iltihaplı ortam ise spermlerin ölümüne neden olur. En önemli etki mekanizması bu sayede sağlanmaktadır. Kimyasal etkilerle de rahim iç yüzü ve sperm hareketlerinde etki yaparak doğum kontrolüne yardımcı olurlar. Ayrıca spermin normal fonksiyonlarında bakırlı bu ortamda bozulmaktadır. Tüm bunlar toplandığında etkin bir doğum kontrolü sağlanır. 10 yıl süreyle etkin şekilde koruduğu gösterilmiştir. Aynı zamanda bu araçlar dış gebeliğe karşıda koruyucudurlar.
Rahim içi araç uygulanması kolaydır. Genelde anestezi gerekmemektedir. Uygulamada önceki 4-5 saat içinde ağrı kesici kullanımı iyi olur. Uygulama sırasında rahim ağzına lokal anestezi uygulanması da rahatlatıcıdır.
Uygulama herhangi bir dönemde uygulanabilir. Fakat adetten hemen sonra ya da doğumdan 6 hafta sonra uygulanması rahim içi aracın yerleşmesi açısından daha uygundur.
Rahim içi araç kullananların ancak 2/1000 inde enfeksiyon gözlenmektedir. Bu kabul edşilebilr bir orandır.
Rahim içi araç bulunan kadınlarda adet miktarında %30 kadar artış beklenen bir durumdur. Ağrı kesici uygulamaları kanama ve adet sırasında bazen gözlenebilen krampları azaltır.

Rahim içi araç kontrollerde aşağı inmiş ise veya rahim ağzından gözleniyorsa mutlaka çıkarılmalıdır.
Rahim içi araç varken gebe kalınmış ise ve gebeliğin devamı isteniyorsa rahim içi araç çıkarılmalıdır.
Rahim içi araç çıkarıldıktan sonra fonksiyonlar geri dönmektedir. Bir ay sonra bile gebelik oluşabileceği akıldan çıkarılmamalıdır.

Hormonlu rahim içi araçlar

Hormonlu rahim içi araçlar progesteron hormonu salgılarlar. Hormonlu spiraller daha çok rahim içine spermlerin girişini engellerler. Aynı zamanda rahim için gebelik yerleşimine uygun hale gelmesine de engel olurlar. Az miktarda da olsa levanorgesterol isimli progesteronun kana karışarak yumurtlamayı baskıladığı ve bu sayede de gebelikten koruduğu gözlenmektedir.
Hormonlu spirallerin en büyük dezavantajı ise pahalı olmalarıdır. Genelde her yıl değişimi önerilmektedir.
Dış gebelik riski yüksek olan kadınlarda hormonlu rahim içi araç önerilmemektedir.

Hormon içermeyen yöntemler